შეუძლებელია არ აღინიშნოს სომეხი ხალხის დამსახურება დიდი სამამულო ომის ყველაზე რთულ წლებში, როდესაც საფრთხე ემუქრებოდა არა მხოლოდ სახელმწიფოს, არამედ სსრკ-ს ეთნიკური ჯგუფების არსებობას. სომხებმა პირად შეურაცხყოფად მიიღეს, რომ ფაშისტმა გაბედა მშობლიური კავშირის მიწის ხელყოფა. სხვა ერებთან ერთად, სომხეთის ხალხი იდგა, როგორც სამშობლოს დასაცავად.
იმ წლების სტატისტიკა მჭევრმეტყველად მოწმობს იმ ნაწილზე, რომელიც სომხეთმა მიიღო ოკუპანტების მიმართ კეთილშობილური ეროვნული რისხვის ომში. უნდა ითქვას, რომ ამ ომში სომხები აღმოჩნდნენ ყველაზე სიმპათიური ქვეყანა სსრკ-ს ყველა ქვეყანას შორის, ხოლო სომხები ყველა ხალხს შორის. სომხების 20% მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში, რაც დიდი პროცენტული მაჩვენებელია. იმ დროს სომხეთში მობილიზაცია 21% იყო. ეს მაჩვენებლები ასევე ლიდერობს, თუ გავითვალისწინებთ მეორე მსოფლიო ომის ყველა მონაწილის წილს.
რა იყო ამ მაღალი შედეგის მიზეზი? საქმე ის არის, რომ პატრიოტიზმის განცდა გამოწვეული იყო დიდი სამშობლოს — საბჭოთა კავშირის ერთგულებით, რამაც შესაძლებელი გახადა მშვიდობიანად ცხოვრება. 1915 წელს სომხების ხოცვა-ჟლეტის მოგონებამ, რომელიც ახალგაზრდა თურქების ხელით განხორციელდა ოსმალეთის იმპერიის ნანგრევებზე, განსაკუთრებით გააძლიერა სულგრძელი სომეხი ხალხის რისხვა და მონდომება, როდესაც გაიგეს, რომ თურქეთი გახდა გერმანიის მოკავშირე. მტრების ოცნებები ჩვენი ხალხის განადგურების შესახებ არასოდეს მოხდება, ასეთი იყო სომხების რწმენა, რომლებიც ფრონტზე წავიდნენ საერთო მტრის წინააღმდეგ.
სომხეთის სამოციქულო ეკლესიამ განსაკუთრებული როლი შეასრულა ხალხის სულიერი მხარდაჭერის უზრუნველყოფაში. მან მოუწოდა სამშობლოს პატივისა და დამოუკიდებლობის დაცვას სასიკვდილო მტრის წინაშე, რომელმაც მხოლოდ სიკვდილი და განადგურება მოიტანა. და სომხები ვერ დაეხმარებოდნენ დიდ რუს ხალხს საერთო უბედურებაში. სომხებს ხომ ახსოვთ რუსების დახმარება სომხეთის არსებობის ურთულეს წლებში.
სომეხი ხალხის გმირებს შორის მიზანშეწონილია, მაგალითად, გავიხსენოთ ისეთი პიროვნებები, როგორიცაა საბჭოთა კავშირის ორჯერ გმირი პილოტი ნელსონ სტეპანიანი. მას აქვს 13 განადგურებული გემი, 27 თვითმფრინავი, 80 ტანკი, 600 მანქანა, 100 საზენიტო იარაღი, 130 ტყვიამფრქვევის ბუდე, 4 გადასასვლელი, 40 სარკინიგზო ვაგონი და 5000—ზე მეტი ნაცისტი! სამ სომეხს ჰქონდა უმაღლესი სამხედრო წოდება: მარშალები ი.ბაგრამიანი და ა. ბაბაჯანიანი, საბჭოთა კავშირის ფლოტის ადმირალი – ივან ისაკოვი (ჰოვანეს ტერ-ისააკიანი). და ომის დროს მათი ექსპლუატაციისთვის 106 სამხედრო მოსამსახურეს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. და ეს მხოლოდ ყველაზე პატარა მაგალითებია.
ან კიდევ ერთი ნათელი მაგალითია სკაუტები, ახალგაზრდა დაქორწინებული წყვილი გევორგ ვარდანიანი და გოჰარი. გევორგ ვარდანიანს ამავე დროს მიენიჭა გმირის ჯილდო სტალინის, რუზველტისა და ჩერჩილის მკვლელობის თავიდან ასაცილებლად. ისტორიიდან ვიცით, რომ 1943 წელს “დიდი სამეულის” პირველი შეხვედრა თეირანში უნდა გამართულიყო, სადაც მთელი მსოფლიოს ბედი გადაწყდა. ნაცისტური დივერსანტი ნომერი 1, სს საიდუმლო სამსახურის ხელმძღვანელი, ოტო სკორზენი, გეგმავდა სახელმწიფოს მეთაურების მკვლელობის მცდელობას. კონფერენციის დაწყებამდე ვარტანიანის სადაზვერვო ჯგუფი წარმატებით არღვევს ოპერაციას: დივერსანტები ტყვედ არიან აყვანილი. სწორედ გევორგისა და გოჰარის ოსტატური ქმედებები გახდა გადამწყვეტი არა მხოლოდ მაღალი რანგის პოლიტიკოსების, არამედ მთელი მსოფლიოს ბედში. უცნობია, როგორ აღმოჩნდებოდა სიტუაცია, თუ დივერსანტების გეგმები განხორციელდებოდა.
ამ ლეგენდარული და უნიკალური ოპერაციის საფუძველზე, ფილმი “თეირანი 43” გადაღებულია 1980 წელს, რაც დიდი წარმატება იყო იმ წლების ეკრანებზე.
მიზანშეწონილია გავიხსენოთ გეორგი კონსტანტინოვიჩ ჟუკოვის სიტყვები დიდ სამამულო ომში სომხების ბედის შესახებ: “ფაშიზმზე გამარჯვებაში სომხებმა, პირადიდან დაწყებული და მარშალით დამთავრებული, უკვდავყვეს თავიანთი სახელები მამაცი მეომრების დაუმთავრებელი დიდებით.”
About the Author
